همه چیزدرباره رازیانه
رازیانه
1-2-گیاهشناسی رازیانه
 
رازیانه گیاهی دو ساله یا چند ساله است که در ایران فقط یک گونه به نام Foeniculum vulgareهم به صورت زراعی و هم وحشی یافت می شود (مظفریان،1375). رازیانه دارای ریشه­ای غده ای، دوکی شکل، مستقیم و به رنگ سفید مات است. در این گیاه ساقه قائم، استوانه ای، به رنگ سبز روشن، به ارتفاع 150 تا 200 سانتی متر و منشعب می باشد. برگ ها به رنگ سبز تیره ، شاداب ، ظریف و دارای بریدگی های کم و بیش عمیق هستند. دمبرگ ها در محل ساقه حالت غلاف پیدا می کند. گل های کوچک و زرد رنگ رازیانه در انتهای ساقه های اصلی و فرعی به صورت مجتمع در چتر مرکب قرار میگیرند. میوه رازیانه به طول 6 تا 10 میلی متر به عرض 2 تا 3 میلی متر دوکی شکل با دو انتهای باریک و رنگ آن سبز یا قهوه ای روشن می بشد. میوه مریکارپ دارای 5 پره برجسته ولی کند و ناودانی. هر یک از شیارها بین پره ها دارای یک مجاری ترشح کننده است (قهرمان،1373).
 
1-3-پراکنش
 
در ایران در گرگان ، حاجی لنگ ارتفاع 200 متری، مازندران، در دره هراز، در آذربایجان در ارتفاع 1000 متری ، تبریز، گیلان، شمال منجیل، کنار رودخانه، در بلوچستان می روید (قهرمان،1373).
 
رازیانه بومی منطقه مدیترانه و جنوب اروپا است و در حال حاضر در جنوب و مرکز اروپا، کشورهای آسیایی (هند، چین، ژاپن) و بسیاری از کشورهای آفریقایی و همچنین در برزیل و آرژانتین کشت می شود (امید بیگی،1379).
 
1-4-نیازهای اکولوژیکی:
 
از آنجایی که رازیانه گیاهی است مدیترانه ای، هوای گرم برای رشد و نمو این گیاه مطلوب می باشد . به طور کلی کشت این گیاه در کشورهایی با هوای گرم ( که تابستان طولانی و زمستان سرد نداشته باشد) موفقیت آمیز می باشد. جوانه زنی بذور 6 تا 8 درجه سانتی گراد انجام می گیرد ولی درجه حرارت مطلوب برای جوانه زنی15 تا 16 درجه سانتی گراد می باشد (امید بیگی،1379). بالاترین درجه قطع جوانی 4/29-2/27 درجه سانتی گراد گزارش شده است (مداح،1379).
 
خاک های لوم رسی با مواد و عناصر غذایی تاثیر منفی در عملکرد محصول دارند . کشت رازیانه را باید در زمین هایی انجام داد که دارای آب کافی باشند. دمای مطلوب در طول دوره رویش و در طی زمان تشکیل میوه 25 تا 22 درجه سانتی گراد است. در زمستانهای طولانی و بسیار سرد ریشه گیاه دچار سرمازدگی و خشک می شوند. آبیاری در زمان مناسب تاثیر مثبتی بر کیفیت و کمیت مواد موثره رازیانه دارد. بهترین زمان برای این کار ابتدای رویش، مرحله تشکیل ساقه و هم چنین مرحله نمو گل می باشد. pH خاک برای رازیانه 8/4 تا 8 مناسب است (امید بیگی،1379).
 
1-5-فنولوژی:
 
دوره رویش رازیانه بسیار طولانی است. بذور 2تا 3 سال قوه نامیه خود را حفظ می کنند. در شرایط مناسب 14 تا 20 روز پس از کاشت سبز می شوند. رشد اولیه بسیار کند است به طوریکه از رویش دانه تا تشکیل ساقه 2 تا 5/2 ماه طول می کشد. در سال اول رویش گل در اواسط تیر و زمان مناسب برداشت اوایل مهر است. اما در سال های بعد این زمان جلو می افتد. عمر مفید این گیاه 4 تا 5 سال است. بذور دو ساله (بندرت سه سال) از کیفیت خوبی برای کشت برخوردار هستند (مداح،1379).
 
1-6-تناوب کاشت
 
رازیانه را می توان با اکثر گیاهان به تناوب کشت نمود ولی بهتر است این کار با گیاهانی که سبب افزایش مواد غذایی و بهبود خاک گردند، انجام گیرد. تناوب کاشت رازیانه با گیاهانی نظیر گوجه فرنگی، ذرت و یونجه مناسب نیست. به واسطه بیماری های مشترک بین رازیانه و اکثر گیاهان تیره چتریان نظیر هویج، انیسون، شوید و زیره سیاه تناوب کشت با آنها  مناسب نمی باشد و ممکن است سبب گسترش آفات و بیماری ها شده و خسارت سنگینی به محصول وارد آورد (امید بیگی،1379).
 
1-7-مواد و عناصر غذایی مورد نیاز:
 
رازیانه در طول رویش به مواد غذایی نسبتا زیادی نیاز دارد. کودهای حیوانی کاملا نپوسیده تاثیر نامناسبی بر ریشه این گیاه دارند. از این رو باید نهایت دقت را در افزودن کودهای حیوانی به زمین هایی که رازیانه در آنها کشت می شود کرد. در اضافه کردن کودهای ازته هم باید دقت فراوانی کرد به طوریکه اگر بیش از مقدار مورد نیاز ازت به زمین بدهیم سبب تحریک رشد رویشی می شود، رشد زایشی (گلدهی و تشکیل میوه) را نیز مختل می کند و سبب کاهش شدید عملکرد می شود. هم چنین افزودن مقدار زیادی ازت، سبب کاهش مقاومت گیاه در مقابل سرمای زمستان نیز خواهد شد. افزودن 200 کیلوگرم در هکتار ازت پس از سبز شدن سبب افزایش محصول به مقدار 69/51 درصد و افزایش اسانس آن به مقدار 5/33 درصد می گردد، اما افزایش بیشتر مقدار ازت از مقدار آنتول می کاهد. رفع نیازهای غذایی رازیانه نظیر ازت، فسفر، پتاس و ...از طریق افزودن کودهای شیمایی انجام می گیرد. کمبود عناصر و مواد غذایی خاک نه تنها مقاومت گیاهان را در برابر آفات و امراض مختلف کاهش می دهد، بلکه به طور بارزی سبب کاهش مقاومت آنها در برابر سرمای زمستان می­شود. در فصل پاییز 80 تا 100 کیلوگرم در هکتار اکسید فسفر و 40 تا 60 کیلوگرم در هکتار اکسید پتاس به زمین می افزایند. در فصل بهار به خاک هایی که تهی از ازت هستند 40 تا 50 کیلوگرم در هکتار ازت به عنوان سرک در اختیار گیاه گذاشته می شود. افزودن 40 تا 60 کیلوگرم در هکتاراکسید فسفر و 20 تا 30 کیلوگرم در هکتار ازت در پاییز سال اول رویش تاثیر عمده ای در افزایش عملکرد در سال دوم خواهد داشت. چنانچه رویش گیاه در سال دوم به کندی انجام گیرد باید در بهار سال دوم 20 تا 40 کیلوگرم در هکتار ازت به خاک افزوده می شود. (امید بیگی،1379).  
 
1-8-آماده سازی خاک
 
برای آماده سازی خاک بهتر است در اواخر تابستان کودهای کاملا پوسیده حیوانی را به زمین اضافه کرد. سپس شخم عمیقی زده می­شود و کودهای شیمایی مورد نیاز گیاه را به خاک می افزایند و آنرا به وسیله دیسک به عمق 20 تا 25 سانتی متری خاک می فرستند. سپس زمین را تسطیح نموده و بستر خاک را برای کشت حاضر می نمایند(امید بیگی،1379).
 
1-9-تاریخ و فواصل کاشت
 
رازیانه دوره رویشی نسبتا طولانی دارند. لذا باید کاشت آن در اوایل سال (اواخر اسفند اوایل بهار) انجام گیرد. بعضی از محققین کشت رازیانه را در فصل پاییز (آبان) توصیه می کنند (مداح،1379). بذور به صورت خطی داخل کرت در عمق 1 تا 2 سانتی متری خاک به طور مستقیم کشت می شوند. فاصله بذور از هم بر روی خطوط 30 سانتی متر در نظر گرفته می شود اما در حالت کمی فاصله خطوط از هم 40 سانتی متر انتخاب می شود. (بیگدلی،1384). مقدار بذر برای یک هکتار زمین 8 تا 10 کیلوگرم در نظر گرفته می شود (امید بیگی،1379).
 
1-10-مراقبت و نگهداری
 
وجین علف های هرز در فصل بهار (خرداد) ضروری می باشد. با استفاده از علف کش های مناسب نیز می توان به مبارزه با علف های هرز پرداخت. از بین این علف کش ها می توان مرکازین را نام برد که به مقدار 4 تا 5 کیلوگرم در هکتار قبل از کاشت، و اگر در فصل پاییز کاشته می شوند، بعد از کاشت بذور اما قبل از رویش آنها استفاده می شو. از دیگر علف کش­ها  می توان آفالون را به مقدار 5/1 تا 2 کیلوگرم در هکتار هنگامی که طول گیاهان به 15 تا 20 سانتی متر می رسد استفاده نمود.
 
آفات در طول رویش ممکن است خسارت سنگینی به رازیانه وارد نماید. خسارت عمدتا ازجانب سن­های لکه دار  که متعلق به خانواده میریده[1] هستند وارد می شود. این حشرات با مکیدن شیر، گیاه سبب ضعیف شدن و کاهش عملکرد می شود. برای مبارزه با این آفت می­توان از دیتریفون یا وفاتوکس استفاده نمود. (آفت کش ها و علف کش ها را می توان به طور مخلوط به کار برد (امید بیگی،1379).
 
از گیاه رازیانه می توان برای مبارزه بیولوژیک استفاده کرد. به طوریکه اگر در اطراف کرتهای گیاه، این گیاه را کشت نماید محل اسکان کفشدوزک است که این حشره از شته تغذیه می کند (بیگدلی،1384).
 
رازیانه را هیچ گاه نباید در مجاورت گیاهان سمی مانند بذر البنج و گیاهانی از این قبیل کشت نمود. زیرا، هنگام برداشت ممکن است بذر رازیانه با بذر این گیاهان مخلوط شود و استفاده از آن ایجاد مسمومیت نماید (امید بیگی،1379).
 
 
 
 
 
1-11-تاثیر کودهای شیمیایی بر عملکرد کمی و کیفی رازیانه
 
بررسی منابع نشان می دهد که استفاده از کودهای شیمیایی باعث تغییر در عملکردهای کمی و کیفی رازیانه می شوند. به طوریکه کمبود عناصر و مواد غذایی خاک نه تنها مقاومت گیاهان را در برابر آفات و امراض مختلف کاهش می دهد بلکه به طور بارزی سبب کاهش مقاومت در سرمای زمستان می­شود. طبق آزمایشی که توسط امید بیگی و همکاران انجام شد نشان داد که کود نیتروژن باعث افزایش عملکرد بذر، وزن هزار دانه و میزان اسانس گردید. زمانی که میزان نیتروژن مصرفی 50 کیلوگرم در هکتار بود، بالاترین عملکرد بذر هنگامی به دست آمد که به صورت دو تقسیط 25 کیلوگرمی در هکتار استفاده شد. اما برای مقادیر 120 تا 200 کیلوگرم نیتروژن در هکتار، مصرف کود بعد از جوانه زنی توصیه گردید. طبق همین گزارش زمان کوددهی بر مقدار اسانس موثر ولی بر ترکیب های موجود در اسانس تاثیر خاصی نداشت. لازم به ذکر است که رازیانه در طول مدت رشد به مقدار مناسبی از کودهای دامی نیازمند است. در این رابطه کودهای حیوانی که به طور کامل نپوسیده باشد تاثیر نامناسبی بر ریشه گیاه داشته و سبب سوختگی ریشه و خشک شدن رازیانه می شود. در مورد رازیانه ازت سبب افزایش محصول میوه گیاه به مقیاس بیش از 5/1 برابر می گردد. هم چنین وجود ازت به مقدار 200 کیلوگرم در هکتار سبب افزایش مقدار اسانس می شود(سفید کن،1380).
 
1-12-تنظیم کننده های شیمیایی
 
استفاه از تنظیم کننده­های شیمیایی نه تنها سبب افزایش محصول گیاهان دارویی می­گردد بلکه بر کیفیت مواد حاصله نیز تاثیر می­گذارند. از جمله مواد تنظیم کننده می­توان از هورمون اکسین، اسید ژیبرلیک، سیستوکنین، اسید هومین، رگلون، واکسال و کامیوسان نام برد. رگلون سبب ریزش برگ­ها شده و هنگام جمع­آوری محصول گیاهانی نظیر خردل، خشخاش و رازیانه به حالت اسپری به کاربرده می­شود و جمع­آوری محصول را تسریع می­کند(میرزا،1375).
 
1-13-برداشت محصول
 
میوه های رازیانه به طور همزمان نمی رسند و پس از رسیدن (از گیاه جدا و به اطراف پخش می شوند). از این رو باید قبل از رسیدن کامل میوه آن را برداشت کرد. می توان با ماشین برداشت غلا ت دانه های رازیانه را برداشت نمود. زمان برداشت محصول در سال اول اوایل مهر است در حالیکه در سال دوم و سوم این زمان به شهریور تغییر پیدا می کند. محصول را می توان طی دو مرحله برداشت شود. در مرحله اول شاخه ها و سرشاخه های حامل چتر را برداشت می کنند و به مدت 7 تا 14 روز روی زمین باقی میگذارند (این مدت بستگی به شرایط جوی دارد). در مرحله دوم این اندام را با کمباین برداشت و بذر را جدا می کنند. در صورت نامساعد بودن هوا و رطوبت بالا، برداشت در دو مرحله توصیه نمی شود. زیرا ممکن است که در این مدت که شاخه ها بر روی زمین هستند مورد حمله قارچ ها، باکتری ها و سایر عوامل مخرب قرار می گیرند و تاثیر نامطلوبی بر کیفیت کمیت و مواد موثره بگذارند. اگر برداشت در یک مرحله صورت گیرد، در این صورت شاخه ها و سر شاخه های حامل چتر را برداشت می کنند.
 
رطوبت بیش از حد تاثیر نامطلوبی بر میزان ماده موثر دارد، از این رو باید سریعاً پس از برداشت آنها را خشک کرد. عمل خشک کردن را می توان در سایه با استفاده از خشک کن های الکتریکی انجام داد(امید بیگی،1379).
 
برای خشک کردن بذور رازیانه می توان از خشک کن سیلویی هم استفاده نمود. این دستگاه همزمان با خشک کردن محصول و رساندن حداکثر رطوبت نهایی آن به 8 درصد ، در عین حال محصول خام برداشت شده را نیز تا  نهایت 1 تا 2 درصد ناخالصی بوجاری می نماید (جایمند،1380).
 
البته در استفاده از خشک کن باید توجه کرد که دما بیش از 40 درجه سانتی گراد نباشد. زیرا، ترکیبات اسانس رازیانه نظیر «آنتول» و «استراگول» فرار هستند. و تحت تاثیر درجه حرارتهای بالاتر از 40 درجه سانتی گراد بخار شده و از کیفیت دارویی آنها نیز کاسته می شود. بعد ازخشک کردن گیاه و تمیز کردن، آنها را بسته بندی و انبار می کنند.
 
عملکرد رازیانه متفاوت است و بستگی به شرایط اقلیمی محل رویش دارد. به طور کلی عملکرد رازیانه در سال اول 4/0 تا 6/0 تن در هکتار، در سال دوم 1 تا 2 تن در هکتار و در سال سوم رویش به 6/0 تا 5/1 تن در هکتار می رسد (امید بیگی،1379).
 
1-14-قسمت مورد استفاده:
 
میوه رسیده خشک (که بذر نامیده می شود) و کل اندام هوایی که قبل از بلوغ میوه یا بهتر است که قبل از گلدهی باشد. همچنین از ریشه رازیانه هم استفاده درمانی می شود (سفید کن،1380).
 
در اسانس رازیانه 22 ترکیب شناسایی شده است که درصد آنها طی مراحل مختلف رشد تغییراتی نموده اند. ولی ترکیبات عمده اسانس رازیانه را در تمام مراحل رشد ترانس آنتول (5/75-66/48%)، لیمونن (55/25-84/8%)، فنچون (93/10-85/7%) و استراگول یا متیل کایکول (47/3=-38/2%) و آلفاپینن می باشد. از دیگر ترکیبات آن می توان میرسن، اوسیمن، فلاونوئیدها، قندها، لعاب، ویتامین A را می توان نام برد(سفید کن،1380). 
 
 
 
 
 
1-15-خواص و کاربرد دارویی رازیانه:
 
طبع رازیانه گرم و خشک است. تخم آن گرمتر از برگ آن و ریشه آن گرمتر از سایر اعضای آن است. در طب سنتی رازیانه به عنوان ضد نفخ، مدر، دفع کننده سنگ های کلیه و مجاری ادراری ، افزایش دهنده شیر مادران مورد استفاده قرار می گیرد (بخردی،1383).
 
در چین از جوشانده تهیه شده از گیاه به عنوان ضد قی و آشفتگی استفاده می شود و برای فتق و برای ازدیاد بینایی چشم مفید است (آئینه چی،1391). برای ازدیاد ترشح شیر مفید است به طوریکه دم کرده 10-4 کیلوگرم تخم رازیانه در 4-3 فنجان آب جوش می تواند خیلی موثر باشد. برای رفع اسم و سرفه چند گرم تخم را در یک فنجان آب جوش ریخته به مدت 15 دقیقه دم می کنند و بعد از اضافه کردن عسل به آن، آن را می خورند. دم کرده بذر رازیانه با زیره سبز برای رفع اسهال و تقویت معده با عسل و سکنجبین برای تب های کهنه مفید است. از دم کرده تخم آن برای تحلیل بادها، درد پهلو و لگن خاصره، رفع بلغم ترش، رفع اسهال مزمن، استفاده می کنند (میر حیدر،1380).
 
ریشه رازیانه دیورتیک است. اثر مدر قوی دارد. اوره و اسید اوریک را دفع می کند. به علاوه اشتها آور است. ریشه به علت مدر بودن در موارد کمی دفع ادرار، سنگ کلیه، نفریت و بیماری­هایی نظیر آن مصرف می شود زمان جمع آوری ریشه باید در اواخر پاییز باشد. (بیگدلی،1384).
 
تنتور رازیانه برای مشکلات گوارشی مصرف می شود، می توان ان را با ملین­هایی نظیر ریواس یا سنا برای رفع قولنج نیز ترکیب کنید. دم کرده ریشه رازیانه (تازه آن موثر از خشک آن است) به اندازه یک قاشق سوپ خوری برای یک لیوان آب کوچک برای مدر مفید است مدت دم کردن باید 15 دقیقه باشد
 
منبع : thesis90.blogfa.com

نوشته شده در سه شنبه بیست و ششم آذر 1392 ساعت 05:00:23 توسط behnaz
ویرایش شده در 26/09/1392 سه شنبه ساعت 06:00:13 توسط محمد یزدانی


بازگشت به صفحه گیاهان دارویی


امتیاز شما به این مطلب

در کادر زیر نظر خود را درج نمایید




 refresh
کد امنیتی را وارد نمایید
روش فعالیت در انجمن کشاورزی
 

 

 

فن پیج انجمن متخصصان کشاورزی بساک